नेपाल सरकार
गृह मन्त्रालय
जिल्ला प्रशासन कार्यालय,
मोरङ्ग


  माेरङ परिचय

जिल्लाको नामाकरण

ईशापूर्वको प्रथम शताब्दीमै किराँती राजाहरूले कोशी नदी पूर्वको भू-भागलाई आफ्नो कर्मक्षेत्र बनाएका थिए। राज्य सञ्चालनको क्रममा कालान्तरमा यहाँ "हाङ" नामक किराँती राजाले राज्य सञ्चालन गरेको पाइन्छ। सो अवधिको प्रशासनिक क्षेत्रलाई "मावराङ्ग" भनिन्थ्यो। पछि मावराङ्ग शब्द नै अपभ्रंश भई मोरङ्ग भन्न थालिएको हो भन्ने किंवदन्ती रहेको छ।


जिल्लाको इतिहास

पूर्वाञ्चल कै ऐतिहासिक गौरव बोकेको मोरङ जिल्ला नेपाल अधिराज्यकै औद्योगिक एवं जनसंख्याको हिसाबले दोस्रो ठूलो जिल्लाको रूपमा परिचित छ। प्राचिनकालमा यो जिल्ला विराट राजाको राजधानीको रूपमा प्रख्यात थियो। मोरङ्ग जिल्लाको नामाकरणको सम्वन्धमा इतिहासलाई खोतल्दै जाँदा वि.स. ५२१मा कुदिएको चाँगुनारायणको अभिलेखको अध्ययनबाट ईशा पूर्वका शताब्दीमा काठमाडौंमा किराँती राजाहरूले राज्य सञ्चालन गरेको पाइन्छ। पछि किराँती राजाहरू लिच्छवी राजाहरूवाट पराजित भई पूर्वतर्फ लागेका थिए। यस अर्थमा ईशापूर्वको प्रथम शताब्दीमै किराँती राजाहरूले कोशी नदी पूर्वको भू-भागलाई आफ्नो कर्मक्षेत्र बनाएका थिए। राज्य सञ्चालनको क्रममा कालान्तरमा यहाँ "हाङ" नामक किराँती राजाले राज्य सञ्चालन गरेको पाइन्छ।

जिल्लाको भौगोलिक अवस्था

  • अक्षांस:- २६.२०" देखि २६.५३"
  • देशान्तर:- ८७.१६ देखि ८७.५१"
  • सिमाना:- पूर्व झापा र इलाम जिल्ला (मावा खोला), पश्चिम सुनसरी जिल्ला (बुढी र केसलिया खोला), उत्तर धनकुटा र पाँचथर जिल्ला र दक्षीण भारतको बिहार प्रान्त
  • क्षेत्रफल:- १८५५ वर्ग कि.मि.
  • औषत लम्वाई:- लगभग ४६ कि.मि. (पूर्व पश्चिम)
  • औषत चौडाई:- लगभग ५४ कि.मि. (उत्तर दक्षिण)
  • राजनैतिक विभाजनः- ५० गाविस, १ उपमहानगरपालिका (२२ वटा वडा), १७ ईलाका, ७ निर्वाचन क्षेत्र
  • उचाई:- समुन्द्री सतहदेखि करिब ६० मिटरदेखि २,४१० मिटरसम्म
यस जिल्लाको भौगालिक आकार चारपाटे आकारको छ। यस जिल्लामा केही भू-भाग महाभारत, चुरे पहाडका श्रृङ्खलाहरू र करिव ८० प्रतिशत भू-भाग तराई क्षेत्रमा पर्दछन्। समुन्द्री सतहदेखि ६० देखि २४१० मिटर सम्म उचाई भएको पाइन्छ। यो जिल्ला कृषि उत्पादनको दृष्टिकोणले ज्यादै उपयूक्त मानिन्छ। उत्तरी पहाडी क्षेत्रमा वलौटे दोमट तथा दोमट, मध्य क्षेत्र(भावर क्षेत्र) दोमट तथा हल्का चिम्टाइलो माटो र दक्षिणी क्षेत्र(तराई क्षेत्र) चिम्टाइलो बलौटे दोमट तथा दोमट प्रकारको माटो पाइन्छ।


हावापानी

यस जिल्लाको हावाहावापानीमा खासै धेरै उतारचढाव रहेको पाईदैन। तर गर्मियाममा धेरै गर्मी र जाडौ मौसममा सितलहर चलेको अवस्थामा वाहेक केही मात्रामा ठन्डा हुन्छ। यस जिल्लाको औषत अधिकतम तापक्रम र न्यूनतमतापक्रममा धेरै अन्तर रहेको पाइदैन।

प्रमुख नदी तथा खोलाहरू

जलभण्डार तथा जलश्रोतको हिसाबले बक्राहा, चिसाङ्ग, खदम, मावा, रतुवा, डाँस, सीता, लोहन्द्रा, केशलिया, बुढी, सिंगयाही तथा गछीया आदि खोलाहरू मुख्य मानिन्छन्। प्राय यी सबै खोलाहरूको मुहान चुरे क्षेत्र नै हो। यसका साथै मोरङ जिल्लामा मोरङ्गी, बेतना, जुडी, साखारे, कचला आदी जस्ता साना खोलाहरू छन।

शिक्षा

जिल्लामा सरकारी तथा निजी विद्यालयहरू ६९५ वटा रहेकाछन भने ३० उच्च माध्यमिक विद्यालय, १३ क्याम्पस, १ विश्वविद्यालय र १० वटा प्राविधिक तथा व्यवसायिक शिक्षालयहरू रहेकाछन।

मोरङ जिल्लाका
नगरपालिका 

विराटनगर उपमहानगरपालिका.। र‌ङ्गेली । सुन्दर-दुलारी । कोशी-हरैचा । उर्लाबारी । बेलवारी ।लेटाङ भाेगटेनी । पथरी शनिश्चरे

गाविसहरू

अमरदह . अमहिवरयाती . आम्गाछी . इटहरा . इन्द्रपुर . कटहरी . कदमाहा . कसेनी .केराैन . केराबारी . गोविन्दपुर . जाँते . झुर्किया . झोराहाट . टंकिसिनवारी . टकुवा . टाडी . डंग्राहा . डाँगिहाट . डायनिया . तेतरिया . थलाहा . दर्बेशा . दादरबैरिया .  नोचा . पाटिगाँउ . पोखरिया . बुधनगर . बैजनाथपुर . भाथिगछ . भोगटेनी . भौडाहा . मझारे . मधुमल्ला . महादेवा . मृगौलिया . मोतिपुर . याङ्गसिला . रमितेखोला .  राजघाट . लखन्तरी . लेटाङ्ग . वनिगामा . वयरवन . वरडंगा . ववियाविर्ता . वारङ्गी . वाहुनी . शनिश्चरे . सिंहदेवी . सिजुवा . सिद्राहा . सिसवनिजहदा . सिसवनिवडहरा . सोराभाग . हरैँचा . हसन्दह . हात्तिमुडा . होक्लावारी

 

 

  • अन्तराष्ट्रिय उपभोक्ता दिवस मनाउने सम्बन्धी निर्णय २०७३-११-२४

    २०७३ साल चैत्र २ गते अन्तराष्ट्रिय उपभोक्ता दिवस मनाउने सम्बन्धमा जिल्ला स्थित कार्यालयका प्रमुख, उपभोक्तावादी सँघ सँस्था, उधोग वाणिज्य सँघ, प्याव्सन, एन प्याव्सन, हिसान, हिस्टान आदिको सहभागितामा आज मिति २०७३।११।२४ गते यस कार्यालयमा वैठक वसि यस जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारीको संयोजकत्वमा आयोजक समिति गठन गर्ने, मिति २०७३।१२।०२ गते विहान ७ M३० बजे सम्बद्ध सवैजना जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङ्गको प्राङ्गणमा भेला भई प्रभातफेरी गर्दै जिल्ला विकास समिति मोरङ्गमा पुगी अन्तरकृया कार्यक्रममा परिणत हुने, आपूर्ति मन्त्रालयले तोकेको नमुना वमोजिमको मूल व्यानर जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङ्गले निर्माण गर्ने, अन्य व्यानरको लागि वाणिज्य कार्यालय मोरङ्ग, उद्योग संगठन मोरङ्ग, मोरङ्ग व्यापार संघ, प्याव्सन, एन– प्याव्सन,…

  • विकास निर्माणसँग सम्बन्धित वैठकको निर्णय २०७३-९-२२

    मिति २०७३।९।२२ गते यस कार्यालयमा प्रमुख जिल्ला अधिकारीको सँयोजकत्वमा सुरक्षा निकायका पदाधिकारीहरु तथा सरोकारवाला निकायहरु समेतको उपस्थितिमा विकास निर्माणसँग सम्बन्धित विषयमा वैठक वसी देहाय वमोजिमको निर्णय भएको ।-   १)मोरङ जिल्ला र विशेष गरी विराटनगर क्षेत्रमा सञ्चालन भएका विकास निर्माणका कार्यहरुको हालको अवस्था, प्रगति, समस्या, अवसर एवँ आगामी दिनमा विकास निर्माण कार्यलाई थप प्रभावकारी तुल्याउन गर्नुपर्ने कार्यहरुको सम्बन्धमा सरोकारवाला निकायका पदाधिकारीवीचमा छलफल भयो । २)विकास निर्माण कार्यलाई अगाडी वढाउने सन्दर्भमा सरोकारवाला निकायहरुकोवीचमा अझ वढी समन्वय कायम गरी काम कारवाहीमा दोहोरोपन हटाउने, निर्माणको क्रममा स्थानीयबाट आउने गुनासोको सम्वोधन गर्ने, एवँ विकास निर्माणको कार्यलाई अझ वढी गति प्रदान गर्ने । ३)निर्माण कार्य…

  • वक्रfहा नदी नियन्त्रण सम्बन्धी वैठकबाट भएको निर्णय २०७३-९-४

    वक्राहा नदी नियन्त्रण सम्बन्धमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी श्री यज्ञराज कोइरालाको सँयोजकत्वमा माननीय साँसदज्यूहरु समेतको उपस्थितिमा मिति २०७३।९।३ गते वसेको वैठकबाट भएका निर्णयहरुः   १)वक्राहा नदीबाट उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रणका सम्बन्धमा गुरु योजना तयार भइसकेको र उक्त गुरु योजना अनुसारको प्राप्त बजेट न्यून भएको हुँदा थप बजेट व्यवस्थापनका लागि जिल्ला दैवी प्रकोप उद्धार समिति मोरङ्ग मार्फत् केन्द्रीय दैवी प्रकोप उद्धार समितिमा पठाउने । २)वक्राहा खोला, मधुमल्ला गा.वि.स.क्षेत्रमा गाउँ वस्ती भन्दा अग्लो सतह वनाई वग्ने गरेकोले सो क्षेत्रमा खोलालाई गाउँ वस्ती वसोवास रहेको सतहभन्दा तल्लो सतहमा पु¥याउन ढुङ्गा, गिट्टी, वालुवा निकाल्ने व्यवस्था अध्ययन गर्न जल उत्पन्न प्रकोप नि.डि.का.मोरङ्गको नेतृत्वमा जिल्ला विकास समिति, जिल्ला…

  • सातौ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ सम्बन्धी निर्णय २०७३-९-४

    प्रमुख जिल्ला अधिकारी श्री यज्ञराज कोइरालाको सँयोजकत्वमा सुरक्षा निकायका प्रमुखहरु लगायत सरोकारवालाहरु समेतको सहभागितामा सातौ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ सम्बन्धी मिति २०७३।९।३ गते वसेको वैठकबाट भएका निर्णयहरुः   मिति २०७३ साल पौष ८ गतेदेखि ऐ. १५ गतेसम्म पूर्वाञ्चलमा सातौं राष्ट्रिय खेलकुद–२०७३ आयोजना हुन गइरहेको सन्दर्भमा विराटनगरस्थित शहिद रङ्गशालामा कराँते, शहिद रङ्गशालास्थित कवर्ड हलमा टेवल टेनिस, दिल्ली पव्लिक स्कुलको खेल मैदानमा हकी, टंकीसिनवारीस्थित खेल मैदानमा कवड्डी र हैण्डवल साथै वैजनाथपुरस्थित रङ्गशालामा क्रिकेट, सुटिङ्ग र सफ्ट टेनिस खेलहरु सञ्चालन हुने भएकोले अति आवश्यकीय सेवा अनुरुप सम्वन्धित सवै पक्षले समन्वयात्मक रुपमा तपसिलका कार्यहरु गरी राष्ट्रिय खेलकुदलाई भव्यताका साथ सम्पन्न गर्ने । १. विराटनगर उपमहानगरपालिका क्षेत्रभित्रका…

  • जिल्ला दैवी प्रकोप उद्दार समितिको निर्णय २०७३-९-३

    मिति २०७३।९।१ गते मोरङ जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी श्री यज्ञराज कोइरालाको अध्यक्षतामा बसेको जिल्ला दैवी प्रकोप उद्दार समितिको बैठकबाट भएका निर्णयहरु १) जाडो मौसमका कारण चल्ने शितलहर र त्यसबाट उत्पन्न हुने क्षति न्यूनिकरणका लागि पूर्व तयारी गर्न वि.एफ.एम.बाट दैनिक ४ पटक सूचनामुलक सन्देश प्रशारण हुँदै आइरहेकोमा हालै गृह मन्त्रालयबाट प्राप्त चेतनामुलक सूचना एवं सन्देशहरु स्थानीय भाषामा स्पष्ट वुझिने गरी अन्य सञ्चार माध्यमहरुबाट प्रशारण गर्न, गराउन विराटनगर उ.म.न.पा.कार्यालयलाई जिम्मेवारी दिने । २) शितलहरबाट देखिने स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्याका लागि आवश्यक पर्ने औषधि, प्राविधिकहरुको व्यवस्था जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय, मोरङ्गले मिलाउने । ३) शितलहरबाट बच्नका लागि आवश्यक पर्ने लत्ताकपडा, ओड्ने लुगा आदि जस्ता राहत…

  • २०७३।६।१३ गते बसेको कार्यालय प्रमुख बैठकको निर्णय २०७३-६-१४

    मिति २०७३।६।१३ गते प्रमुख जिल्ला अधिकारी श्री तोयम रायाको अध्यक्षतामा बसेको जिल्ला स्थित कार्यालय प्रमुखको बैठकबाट भएका निर्णयहरुः (१)२०७३ सालको विजयादशमी, दिपावली र छठ पर्वको अवसरमा कार्यालय प्रमुखहरुकोबीचमा शुभकामना आदान प्रदान गरियो । (२)चाडपर्वको समयमा सवै कार्यालयले आफ्नो कार्यालयको सुरक्षाको लागि पालो पहराको व्यवस्था मिलाई सम्पर्क नं. सहितको जानकारी जिल्ला प्रशासन कार्यालय तथा जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा उपलब्ध गराउने । (३)कार्यालय प्रमुखहरुले जिल्ला वाहिर जादा जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई जानकारी गराई एवं निमित्त कार्यालय प्रमुख तोकी सो को जानकारी जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई दिने । (४)विदाको समयमा सरकारी सवारी साधनको दुरुपयोगलाई रोक्न सवारी पास लिएर मात्र सवारी साधन चलाउने तथा कार्यालयको सवारी र…

  • निजामती सेवा दिवस २०७३ मनाउने सम्बन्धी निर्णय २०७३-५-१७

    निजामती सेवा दिवस २०७३ मनाउने सम्बन्धी निर्णय

  • जिल्ला दैवी प्रकोप उद्दार समितिको निर्णय २०७३-४-१४

    आज मिति २०७३।४।१४ गते मोरङ जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी तथा जिल्ला दैवी प्रकोप उद्दार समितिका अध्यक्ष श्री तोयम रायाज्यूको अध्यक्षतामा जिल्ला प्रशासन कार्यालय मोरङमा बसेको जिल्ला दैवी प्रकोप उद्दार समितिको बैठकबाट भएका निर्णयहरु -   १)केही दिनदेखि परेको अविरल वर्षाको कारण मोरङ्ग जिल्ला हसन्दह गा.वि.स. स्थित वक्राहा खोलामा आएको बाढीको कारण उक्त खोलाको तटबन्ध भत्किन गई बस्तीहरु डुवानमा परेकोले उक्त तटबन्ध निर्माणको लागि देहाय वमोजिम गर्ने ।– (क)जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण डिभिजन कार्यालयले तटबन्ध निर्माणका लागि आवश्यक बोरा लगायतका सामग्रीको व्यवस्था गर्ने । (ख)तटबन्ध निर्माणका लागि आवश्यक पर्ने मेशिन औजारहरुको व्यवस्था उक्त कार्यमा खटिने स्वयं व्यक्ति, संस्था र स्थानीय स्तरबाट…

  • मनसुन जाेखिम न्यूनिकरण कार्ययोजना २०७३ २०७३-३-७

    मनसुन जाेखिम न्यूनिकरण कार्ययोजना २०७३ 

  • सूचना २०७२-५-२

    यस कार्यालय र मातहत कार्यालय समेतमा सूचना मागका लागि पर्ने निवेदन उपर हुने कारवाहीका सम्बन्धमा छुट्टै रजिष्टर खडा गरिएको र सूचना अधिकारीको रुपमा प्रशासकीय अधिकृत राेहिणी आचार्यलाई तोकिएकाे छ ।

© सर्वाधिकार सुरक्षित गृह मन्त्रालय